Bangor University logo

Cynllun Sabothol ar gyfer Hyfforddiant Iaith Gymraeg

Atebion y Llinell Gymorth

Rwy’n byw yng Nghaerfyrddin ac yn cymysgu i ac u ar ddiwedd geiriau o hyd. Dyma’r unig adeg yn fy mywyd y byddwn i’n hoffi bod yn Ogleddwr!

Ia wir! Mae’r Gogs yn cael tipyn llai o drafferth gyda hyn oherwydd y ffordd maen nhw’n ynganu’r “u” ogleddol! Dyma rai canllawiau a fydd o help i chi. Byddai ceisio cofio rhai o’r rhain yn dipyn llai o drafferth na symud i’r Gogledd i fyw!

1. i ac u ar ddiwedd berfenwau

  • Os oes o yng nghanol berfenw mae ’na i ar y diwedd e.e. colli; torri; codi; pori
  • Os oes a yng nghanol berfenw mae ’na u ar y diwedd e.e. canu; caru; palu; malu; sathru
  • Os oes y neu w yng nghanol berfenw mae ’na u ar y diwedd e.e. tynnu; prynu; cysgu; pwdu; chwydu
  • Os oes e yng nghanol berfenw mae ’na u ar y diwedd e.e. rhestru; methu; anrhegu; cofrestru

Eithriadau:
peri; mynegi; rhegi; pesgi; geni; llenwi

  • Os oes w ar ddiwedd berfenw mae ’na i yn dilyn e.e. sylwi; enwi; tewi; berwi; chwerwi

2. Gwahaniaeth rhwng berfenw (to bottle / bottling) ac enw lluosog (bottles)

BERFENW ENW LLUOSOG
potelu (rhoi rhywbeth mewn potel) poteli (mwy nag un potel)
rhestru rhestri
cartrefu cartrefi
sianelu sianeli

3. -ai ac -au

Mae -au bob amser (ar wahân i tai) yn derfyniad enw lluosog e.e. ceffylau; blodau; synau; drysau; breichiau; corau; terfynau

Mae’r terfyniad -ai yn golygu’r un peth â: Roedd o / e / hi / y plant yn ………….

BERF ENW LLUOSOG
caeai (roedd o / hi’n cau) caeau (mwy nag un cae)
defnyddiai defnyddiau
gwyliai gwyliau
botymai botymau
meddyliai meddyliau
gwyddai gwyddau
portreadai portreadau

4. Cymysgu i, u ac y

Gyda rhai geiriau fel y rhain, yr unig ffordd yw eu dysgu nhw!

rhywun; gwely; rhiw; rhyw; sydyn; cerrig; brodyr; munud; gweddi; fyny; mynnu; teulu; dilyn; gilydd; emyn ac ati.

Mae help ar gael hefyd yn: Canllawiau Iaith a Chymorth Sillafu (J.Elwyn Hughes).

Nôl at y rhestr